تاريخ : دوشنبه 1392/07/01 | | نویسنده : دکتر سید محمد تقی قبولی

 


منبع امتحانی   درس اخلاق و تربيت اسلامي   دانشگاه حکمت رضوی




اخلاق معاشرت    (  منبع امتحانی اخلاق اسلامي)



تاريخ : سه شنبه 1388/08/19 | | نویسنده : دکتر سید محمد تقی قبولی
تاريخ : سه شنبه 1388/08/19 | | نویسنده : دکتر سید محمد تقی قبولی
تاريخ : دوشنبه 1387/11/14 | | نویسنده : دکتر سید محمد تقی قبولی

مقـدمه اي بر اخلاق اسلامي

تهيه و تنظيم :سميه فتاحيان و آيدا مقصودي به راهنمايي دكتر قبولي

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین و صلی الله علی سیّدنا و نبیّنا ابی القاسم محمّد

و آله الطّاهرین المعصومین لاسیّما بقیّه الله فی الارضین حجّه بن

الحسن المهدی عجّل الله تعالی فرجه الشّریف و جعلنا من انصاره و شیعته

شکست نیست که همه خواهان نیکبختی  سعادتمند و برای رسیدن به این هدف بزرگ راهی جز تزکیه و نصفیه و تهذیب نفس، یعنی کسب مکارم و فضایل و دوری از رذایل اخلاق، و جود ندارد، که انبیای عظام و اولیای کرام علیهم السلام بر این طریفت رفته و طالبان حقیقت را به این راه دعوت کرده اند. قرآن کریم بر این مطلب تصریح و تاکید دارد که می فرماید:

وَالشَّمسِ وَ ضُحیها... قَد أَفلَحَ مَن زَکّیها و قَد خابَ مَن دَسیها[1].

... به راستی رستگار شد آن کس که نفس خویش را از آلودگیها پاک کرد و زیانکار شد آن شد آن کس که خود را آلوده ساخت.

با اینکه خداوند سبحان نیازی به اهمیت و ضرورت موضوع آگاه کند ان را با یازده سوگند بدیع تایید و تاکید کرده است[2]و همچنین در جای دیگر از قرآن مجید فلسفه بعثت خاتم پیامبران صلی الله علیه و آله را تعلیم و تربیت و تزکیه انسانها برشمرده است که می فرماید:

هُوَالَّذی بَعَثَ فِی الاُمُّینَ رَسوُلاً مِنهُم یَتلُوا عَلَیهِم ایَاتِهِ وَیُزَکّیهِم وَ یُعَلِّمُهُمُ الکِتابَ وَ الحِکمَه وَ اِن کانُوا مِن قَبلُ لَفی ضَلالٍ مُبین[3]

او خدایی است که در میان عرب امی پیامبری از خودشان برانگیخت که آیات او را بر آنان بخواند و آنها را از پلییدها و زشتیها منزه سازد و کتاب و حکمت به آنها بیاموزد، اگر چه پیش از آن در گمراهی آشکار بودند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم درباره فلسفه بعثت خود فرمود: من از طرف خدا برانگیخته شدم تا مکارم اخلاق را به کمال رسانده و تمام کنم.[4]

امام سجاد علیه السلام از رسول خدا صلی الله علیه و آله روایت کرده است که فرمود:

بُعِثتُ بِمَکارِمِ الاَخلاقِ وَ مَحاسِنِها.[5]

حضرت علی علیه السلام نیز براهمیت تهذیب نفس تاکید فرموده و رعایت آن رامایه خوشبختی انسان دانسته است و می فرماید:

لَوکُنّا لانَرجُوا جَنَّهَّ وَلا نَحشی ناراً وَ لا ثَواباً وَ لا عِقاباً لَکان یَنبَغی لَنا أن نُطالِبَ بِمَکارمٍ الاَخلاقِ فَاِنَّها مِمّا تَدِلُّ عَلی سَبیلِ النَّجاحِ.[6]

بر فرض که امیدی به بهشت و ثواب و بیمی از دوزخ و عقاب نداشتیم باز شایسته آن بود که ما در پی مکارم اخلاق باشیم، زیرا خوشبختی و سعادت را از این طریق می توان به دست آورد. نتیجه آنکه: مهمترین مساله این که فراوان مورد توجه آئین مقدس اسلام قرار گرفته و در رسیدن به کمالات و فضایل انسانی نقش اساسی دارد مساله تزکیه نفس و پرورش روح است که به عنوان یک امر حیاتی و ضروری مطرح باشد. حضرت علی علیه السلام جان آدمی را تشبیه به کشتزاری می کند که اگر آب زلال فضایل و ادب آن را سیراب نکند سبزی و شادابی از آن درخت بربسته و محصولی نخواهد آورد، آنجا که فرمود:

اِن بِذَوِی العُقُولِ مِنَ الحاجَهِ اِلَی الاَدَبِ کَما یَظمأُ الَّزرعُ اِلَی المَُطَرِ[7]

انسان شدیداً نیازمند به تربیت و اصلاح خویش است همان گونه که کشتزار تشته آب باران است.

تعریف اخلاق

کلمه«اخلاق» جمع خُلق و خُلق شکل درونی انسان است، چنانکه خلق شکل ظاهری و صوری اشیاء است. غرایز و ملکات و صفات روحی و باطنی که در انسان است اخلاق نامیده می شود و به اعمال و رفتاری که از این خلقیات ناشی گردد نیز اخلاق و یا رفتار اخلاقی می گویند.

 



ادامه مطلب
تاريخ : دوشنبه 1387/11/14 | | نویسنده : دکتر سید محمد تقی قبولی

تاريخچه حجاب

مقدمه:

آنچه مسلّم است و از كتاب هاي موجود پيداست حجاب در قبل از اسلام در بين ملّت هاي يهود ، ايران باستان و هند وجود داشته است . و اين قانون حجاب از قانون حجاب اسلامي بسي سخت تر بوده است .

ويل دورانت مي گويد : [1]( اگر زني به نقض قانون يهود مي پرداخت مثلا بدون آنكه چيزي بر سر داشته باشد به ميان مردم مي رفت و يا در خانه آنقدر بلند صحبت مي كرد كه همسايگانش صدايش را مي شنيدند شوهر حق داشت بدون پرداخت مهريه او را طلاق دهد .)

و همچنين در جاي ديگر مي گويد : [2](در زمان زرتشت زنان با منزلتي عالي به ميان مردم مي رفتند .)

و بعد از آن مي گويد : (مقام زن در زمان داريوش تنزّل پيدا كرد و در زمان وي زنان  پادشاهان حق نداشتند از حرمسرا ها خارج شوند و در مواقعي زنان از محارم خويش نيز محروم  بوده اند. و زنان حائض در اتاق هايي محبوس مي شده اند و اين امر خود مبناي پرده پوشي ميان مسلمانان به شمار مي رود .)

آيا اين جمله ويل دورانت كه مي گويد : ( و اين امر خود مبناي پرده پوشي ميان مسلمانان به شمار مي رود ) درست است ؟

 طبيعتا خير. زيرا در اسلام زنان حائض از برخي عبادات مانند: نماز و روزه معاف مي باشند ولي آنها مي توانند در هر موقعي با ديگران معاشرت كنند و در رابطه با اينكه به عقيده ويل دورانت حجاب از ايرانيان قبل از اسلام به مسلمانان بعد از اسلام سرايت كرده صحيح نمي باشد ، چون قرآن قبل از اسلام آوردن ايرانيان ، آيات حجاب را تبيين كرده بود . ويل دورانت در قسمت ديگري مي گويد : [3]( بعد از هجرت ، پيامبرزنان را از پوشيدن جامه گشاد نهي مي كرد امّا بعضي از عرب ها با وضع بسيار زيبا و دلربايي از خانه هايشان خارج مي شده اند .)

اين سخن ويل دورانت غلط است زيرا عايشه همواره زنان انصار را اينچنين ستايش مي كرد:

( مرحبا بر زنان انصار كه بعد از نزول آيات سوره ي نور[4]  ديگر ديده نشد كه مانند سابق بيرون بيايند و سر خود را با روسري هاي سياه پوشاندند .)

مفهوم و ابعاد حجاب

مفهوم حجاب چيست واز نظر قرآن و حديث , حجاب و پوشش اسلامي داراي چه ابعاد و اقسامي است ؟

حجاب در لغت به معناي مانع , پرده و پوشش است .[5]   استعمال اين كلمه بيشتر به معناي پرده است .[6]

اين كلمه از آن جهت مفهوم پوشش مي دهد كه پرده , وسيله ي پوشش است , ولي هر پوششي حجاب نيست بلكه آن پوششي حجاب ناميده مي شود كه از طريق پشت پرده واقع شدن صورت گيرد .[7] 

دراين نوشتارمرادماازحجاب پوشش اسلامي است ومرادازپوشش اسلامي زن به عنوان يكي ازاحكام وجوبي اسلام ,اين است كه زن هنگام معاشرت با مردان بدن خود را بپوشاند وبه جلوه گري وخودنمايي نپردازد .

بنابر اين حجاب به معناي پوشش اسلامي بانوان , داراي دو بعد است . بعد ايجابي آن , وجوب پوشش بدن  و بعد سلبي آن , حرام بودن خودنمايي به نامحرم است ; و اين دو بعد بايد در كنار يكديگر باشد تا حجاب اسلامي محقق شود ; گاهي ممكن است بعد اول باشد ولي بعد دوم نباشد  در اين صورت نمي توان گفت كه حجاب اسلامي محقق شده است .

گاهي مشاهده مي كنيم كه بسياري از زنان محجبه در پوشش خود از رنگ هاي شاد و زيبا و تحريك برانگيز استفاده مي كنند كه به اندامشان زيبايي خاص مي بخشد و درعين پوشيده بودن  بدن زن زيبايي اش آشكار است;[8] واين دورازروح حجاب است.  اگر به معناي عام هرنوع پوشش ومانع ازوصول به گناه را حجاب بناميم , حجاب مي تواند اقسام وانواع متفاوتي داشته باشد.

يك نوع آن حجاب ذهني , فكري و روحي است . مثلا اعتقاد به معارف اسلامي مانند: توحيد و نبوت, از مصاديق حجاب ذهني, فكري و روحي است كه مي تواند ازلغزش ها و گناه هاي روحي و فكري مثل : كفرو شرك جلوگيري نمايد .

هدف و فلسفه حجاب

هدف از تشريع حجاب اسلامي  و فلسفه حجاب و پوشش چيست ؟

 



ادامه مطلب
تاريخ : یکشنبه 1387/11/13 | | نویسنده : دکتر سید محمد تقی قبولی

مسوولیت تربیت عقلی



ادامه مطلب
تاريخ : دوشنبه 1387/10/16 | | نویسنده : دکتر سید محمد تقی قبولی

 نتیجه بحث اخلاص



ادامه مطلب
تاريخ : پنجشنبه 1387/10/12 | | نویسنده : دکتر سید محمد تقی قبولی
           نتیجه بحث اخلاص : منبع امتحان اخلاق

 در صورتی که قصد تعلیم و تشویق جنبه تبعی و فرعی داشته باشد و هدف اصلی و اساسی تنها امتثال و اطاعت باری تعالی باشد اینگونه مقاصد به اخلاص زیانی وارد نمیکند                             بنابر اين  چنانچه ضمایم راجحه به کیفیت عبادت نه اصل ان مربوط باشد به هیچ وجه با قصد قربت و اخلاص منافات ندارد و موجب بطلان عمل نکمیشود . مثلا اگر کسی اصل نماز را به قصد اطاعت از امر الهی انجام میدهد و در این قصد چیز دیگری مدخلیت ندارد ولی به خاطر تعلیم و ترغیب دیگران در دیگری ذکری را بلند بگوید نمازش باطل نمیشود

ادامه مطلب
تاريخ : پنجشنبه 1387/10/12 | | نویسنده : دکتر سید محمد تقی قبولی

زهد عبارت است از عدم تمايل و رغبت نسبت به چيزي كه در آن جاذبهء ميل و رغبت طبعاً وجود داشته باشد و انسان در اثر عواملي اختياري نسبت به آن بي رغبتي نشان دهد و زيبايي و ارزشهاي آن را ناچيز بشمارد. قرآن كريم آنگاه كه برادران يوسف او را به عنوان برده و غلام به بهايي اندك و ثمني بخس بفروختند ميفرمايد:



ادامه مطلب
تاريخ : پنجشنبه 1387/10/12 | | نویسنده : دکتر سید محمد تقی قبولی

مرابطه(منبع امتحان اخلاق)

مرابطه حساس ترین مسیر سالکان الی الله است که بدون عبور از این نقطه، راه تعالی و تکمل به بن بست منتهی می شود.

مرابطه در لغت به معنی« به یکدیگر پیوستن» و در اصطلاح اهل سلوک به معنی «به خود پیوستنن»، مراقب خود بودن و در یک کلمه پیوسته نگران احوال خویشتن بودن است.

مرابطه دارای چهار مرحله است:

1. مشارطت که آن را معاهده نیز گویند.

2. مراقبت.

3. محاسبت.

4. معاتبت(انتقاداز خویش).



ادامه مطلب
تاريخ : پنجشنبه 1387/10/12 | | نویسنده : دکتر سید محمد تقی قبولی

نیت روح عمل:

از آنجا که اخلاق اسلامی براساس تزکیه و تقویت بنیه معنوی و فضایل نفسانی و ارزشهای والای انسانی نهاده شده است بدین جهت در کلیه اعمال اعم از قلبی و بدنی بویژه عبادات اصالت با نیت است. نیت تا آن درجه موثر است که چنانچه عملی غیرعبادی و مباح با صبغه الهی و قصد قربت انجام شود عنوان عبادت به خود می‌گیرد و دارای اجر و ثواب می‌شود. مثلاً اگر غذا خوردن یا استراحت را با این قصد انجام دهیم که با خوردن غذای خوب واستراحت کافی بتوانیم بهتر عبادت کنیم و یا بیشتر در خدمت مردم باشیم آن غذا خوردن و استراحت عبادت محسوب می‌شود و حا ل آنکه این گونه اعمال ذاتاً عبادت نیست. پس با این وضع می‌توان گفت که نیت، روح عمل و حقیقت آن است. به تعبیر دیگر آنچه در اسلام اهمیت دارد جنبه باطنی و حقیقی عمل است که ارزش و قبولی اعمال به آن بستگی دارد. در این مورد توجه شما را به چند حدیث جلب می‌کنیم:

رسول خدا (ص) فرمود:

انّما الاعمال بالنیات و انّما لک امریءٍ مانوی فمن کانت هجرته الی الله و رسوله فهجرته الی الله ورسوله و من کانت هجرته لدنیا یصیبها أو امرأه یتزوجها فهجرته إلی ما هاجر الیه.



ادامه مطلب
تاريخ : دوشنبه 1387/10/02 | | نویسنده : دکتر سید محمد تقی قبولی
  • پارک ایران
  • آسان گل